इयत्ता १२ वी राज्यशास्त्र (HSC Board) आणि MPSC/UPSC स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी प्रकरणानुसार महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs), संकल्पात्मक प्रश्न आणि वस्तुनिष्ठ उत्तरे.
प्रकरण १: १९९१ नंतरचे जग (World Post-1991)
प्रश्न १. १९९१ मध्ये कोणत्या महासत्तेचे विघटन होऊन द्विध्रुवीयता संपुष्टात आली?
(A) अमेरिका
(B) सोव्हिएत युनियन (USSR)
(C) ब्रिटन
(D) चीन
उत्तर: (B) सोव्हिएत युनियन (USSR)
प्रश्न २. ‘मास्ट्रिच करार’ (Maastricht Treaty) कशाशी संबंधित आहे?
(A) सार्क (SAARC)
(B) युरोपियन युनियन (European Union)
(C) आसियान (ASEAN)
(D) ब्रिक्स (BRICS)
उत्तर: (B) युरोपियन युनियन (European Union)
प्रकरण २ & ३: जागतिकीकरण, सुशासन व मानवतावादी समस्या
| संकल्पना | मुख्यालय / वर्ष | महत्त्व |
|---|---|---|
| जागतिक व्यापार संघटना (WTO) | जिनेव्हा (१९९५) | आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचे नियमन व नियंत्रण. |
| नीती आयोग (NITI Aayog) | नवी दिल्ली (२०१५) | भारतातील थिंक टँक; शाश्वत विकासासाठी नियोजन. |
| माहितीचा अधिकार (RTI) | २००५ | शासकीय कामकाजात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व. |
प्रकरण ४: भारत आणि जग (India’s Foreign Policy)
प्रश्न ३. भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचे मूळ तत्त्व कोणते आहे?
(A) लष्करी करार
(B) अलिप्ततावाद (Non-Alignment) व पंचशील तत्त्वे
(C) साम्राज्य विस्तार
(D) तटस्थता नष्ट करणे
उत्तर: (B) अलिप्ततावाद व पंचशील तत्त्वे