चर्चेत का? ३१ जुलै २०२६ रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या मृद व जलसंधारण विभागाने ‘जलयुक्त शिवार अभियान २.०’ च्या प्रगतीचा सर्वसमावेशक आढावा अहवाल प्रसिद्ध केला. या अभियानांतर्गत राज्यातील ५,००० हून अधिक गावांमध्ये विकेंद्रित जलसाठे निर्माण करण्यात यश आले आहे.
1. जलयुक्त शिवार २.० ची मुख्य वैशिष्ट्ये
- भूजल पुनर्भरण (Groundwater Recharge): नाला खोलीकरण, साखळी सिमेंट प्लग बंधारे आणि पाझर तलावांचे रुंदीकरण करून भूजल पातळी वाढवणे.
- शेततळे व सूक्ष्म सिंचन: ठिबक व तुषार सिंचनाचा वापर वाढवून ‘पर ड्रॉप मोअर क्रॉप’ (Per Drop More Crop) हे उद्दिष्ट गाठणे.
- लोकसहभाग (Community Participation): जलसाक्षरता आणि गावातील पाण्याचे अंदाजपत्रक (Water Budgeting) तयार करण्यात ग्रामपंचायतींचा सक्रिय सहभाग.
2. MPSC मुख्य परीक्षेसाठी महत्त्व (GS 1 & GS 3 – महाराष्ट्र भूगोल व कृषी)
महाराष्ट्रातील दुष्काळ निवारण, मराठवाडा व विदर्भातील सिंचन अनुशेष, आणि हवामान बदलास अनुकूल शेती (Climate-Resilient Agriculture) यासाठी हा विषय MPSC राज्यसेवा पूर्व व मुख्य दोन्ही परीक्षांसाठी अत्यंत वस्तुनिष्ठ आहे.
3. MPSC सराव प्रश्न (पूर्व परीक्षा)
प्रश्न: ‘जलयुक्त शिवार अभियान’ चा मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे?
(A) महाराष्ट्राला २०३० पर्यंत टंचाईमुक्त करणे व भूजल पातळी वाढवणे.
(B) केवळ मोठ्या धरणांची उंची वाढवणे.
(C) केवळ औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांना पाणी पुरवणे.
(D) यापैकी नाही.
उत्तर: (A).